បញ្ហាប្រឈមក្នុងការដោះស្រាយសន្តិសុខរបស់មីយ៉ាន់ម៉ា ក្រោយឆ្នាំ ២០២១

រដ្ឋប្រហារយោធានៅក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា កាលពីខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០២១ បានបង្កឱ្យមានភាពស្រពិចស្រពិលយ៉ាងខ្លាំងលើអនាគតនយោបាយរបស់ប្រទេសនេះ ជាពិសេសជាមួយនឹងវដ្តនៃអំពើហិង្សាដែលបានផ្ទុះឡើង ជាការឆ្លើយតបទៅនឹងការប្រើប្រាស់កម្លាំងបាយសម្លាប់មនុស្សរបស់យោធា ប្រឆាំងនឹងជនស៊ីវិលដែលគ្មានអាវុធ ដែលបានតវ៉ាប្រឆាំងនឹងរដ្ឋប្រហារ។ ភាពស្រពិចស្រពិលនោះបានរីករាលដាល និងកាន់តែអាក្រក់ទៅៗ ដែលជះឥទ្ធិពលដល់របៀបដែលប្រជាជននៅក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាមើលឃើញ និងការភ័យខ្លាចចំពោះសន្តិសុខរបស់ពួកគេ។

ប្រជាជនមីយ៉ាន់ម៉ាកំពុងជួបប្រទះបញ្ហាប្រឈមផ្នែកសន្តិសុខយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដោយសារតែអស្ថិរភាព និងអំពើហិង្សាដែលកំពុងបន្តកើតមានបន្ទាប់ពីរដ្ឋប្រហារឆ្នាំ ២០២១។ សន្តិសុខនយោបាយ គឺជាការរងគ្រោះដំបូងគេបង្អស់នៃរដ្ឋប្រហារនេះ ដោយមេដឹកនាំជាន់ខ្ពស់នៃរដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលដែលជាប់ឆ្នោត សមាជិកគណៈរដ្ឋមន្ត្រី និងសមាជិកគណបក្សកាន់អំណាចត្រូវបានឃាត់ខ្លួន ចោទប្រកាន់ និងដាក់ពន្ធនាគារ។ គោលនយោបាយរឹតត្បិត និងការបង្ក្រាបលើការបញ្ចេញមតិរបស់របបយោធា បានបង្កើតឱ្យមានអារម្មណ៍អសន្តិសុខជាទូទៅ ហើយគោលនយោបាយទាំងនេះមួយចំនួនបានប៉ះពាល់ដល់សន្តិសុខ សេដ្ឋកិច្ច និងសុខភាពរបស់ប្រជាជន។ ការភៀសខ្លួនយ៉ាងច្រើន និងការបំផ្លិចបំផ្លាញផ្ទះសម្បែង នៅពេលដែលជម្លោះបានរីករាលដាលនៅក្នុងផ្នែកជាច្រើននៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា បានបន្ថែមនូវក្តីបារម្ភផ្នែកសន្តិសុខផ្ទាល់ខ្លួន និងសហគមន៍។

តម្រូវការជំនួយមនុស្សធម៌នៅតែបន្តកើនឡើងនៅក្នុងតំបន់ដែលរងផលប៉ះពាល់ដោយជម្លោះ ដែលកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើងដោយគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិ រួមមាន៖ ព្យុះស៊ីក្លូនដ៏ខ្លាំងក្លាកាលពីខែឧសភា ឆ្នាំ ២០២៣, ទឹកជំនន់ និងការបាក់ដីបន្ទាប់ពីមានព្យុះទីហ្វុងក្នុងឆ្នាំ ២០២៤ និងគ្រោះរញ្ជួយដីដ៏បំផ្លិចបំផ្លាញក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៥។ មីយ៉ាន់ម៉ាស្ថិតក្នុងចំណោមប្រទេសដែលងាយរងគ្រោះដោយគ្រោះមហន្តរាយបំផុតក្នុងលោក ហើយការកើតឡើងស្របគ្នានៃជម្លោះ និងភាពងាយរងគ្រោះដោយសារការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ បានផ្តល់ផលវិបាកយ៉ាងទូលំទូលាយ។

ចំពោះជំហររបស់មីយ៉ាន់ម៉ានៅលើឆាកអន្តរជាតិវិញ ប្រទេសនេះបានបង្កឱ្យមានក្តីអាណិតអាសូរ និងការព្រួយបារម្ភចំពោះទុក្ខលំបាករបស់ប្រជាជន ចំពេលដែលមានការមិនពេញចិត្តនិងការអស់ការអត់ធ្មត់កាន់តែខ្លាំងឡើងចំពោះឥរិយាបថរឹងរូសរបស់របបយោធាចំពោះការជ្រៀតជ្រែកតាមផ្លូវការទូតក្នុងតំបន់ ក្នុងគោលបំណងនាំមកនូវការបញ្ឈប់អំពើហិង្សា និងការសម្របសម្រួលកិច្ចសន្ទនាប្រកបដោយបរិយាបន្ន ក្រោមក្របខ័ណ្ឌទូលំទូលាយនៃ កិច្ចព្រមព្រៀងជាឯកច្ឆន្ទ ៥ ចំណុចរបស់អាស៊ាន ស្តីពីមីយ៉ាន់ម៉ា។ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់អាស៊ានក្នុងការសម្របសម្រួលជម្លោះស៊ីវិលដែលកំពុងបន្ត និងដោះស្រាយស្ថានភាពមនុស្សធម៌ដែលកំពុងធ្លាក់ចុះ កំពុងត្រូវបានរារាំងដោយផលប្រយោជន៍ខុសៗគ្នារវាងរដ្ឋសមាជិក ដែលប៉ះពាល់ដល់ការឈានទៅដល់ និងការរក្សានូវការសម្រេចចិត្តនិងជំហររួម រួមទាំងភាពស្មុគស្មាញនៃការចូលរួមជាមួយភាគីពាក់ព័ន្ធជាច្រើនក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។

អាស៊ានបានចំណាយពេលវេលា និងថាមពលយ៉ាងច្រើនលើការឆ្លើយតបចំពោះបញ្ហាមីយ៉ាន់ម៉ា ជាចម្បងក្នុងទម្រង់នៃការទូតក្នុងតំបន់ រួមមានការចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ កិច្ចប្រជុំបន្ទាន់ ការតាមដានការអនុវត្ត (ឬការមិនអនុវត្ត) របស់មីយ៉ាន់ម៉ាចំពោះកិច្ចព្រមព្រៀង ៥ ចំណុច ការពិភាក្សាជាមួយតួអង្គនយោបាយ និងភាគីពាក់ព័ន្ធផ្សេងៗគ្នារបស់មីយ៉ាន់ម៉ា និងការផ្តល់ជំនួយមនុស្សធម៌ រួមទាំងក្រុមស្វែងរក និងសង្គ្រោះក្នុងទីក្រុង បន្ទាប់ពីគ្រោះរញ្ជួយដីឆ្នាំ ២០២៥។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រសិទ្ធភាពនៃយន្តការស្ថាប័នរបស់អាស៊ានសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងវិបត្តិមីយ៉ាន់ម៉ា ក៏កំពុងប្រឈមមុខដោយសារតែការវិវត្តនៃបញ្ហាប្រឈមផ្នែកសន្តិសុខរបស់មីយ៉ាន់ម៉ាផងដែរ។ អត្ថបទនេះនឹងពិភាក្សាសង្ខេបអំពីបញ្ហាប្រឈមចំនួន ៤ បែបនេះ, បរិបទ (ដ៏ស្មុគស្មាញ) របស់ពួកគេ និងផលប៉ះពាល់សម្រាប់ការឆ្លើយតបក្នុងតំបន់ និងទ្វេភាគី។

ការធ្វើចំណាកស្រុក និងការបោះបង់ចោលទីលំនៅ

ជម្លោះផ្ទៃក្នុងរបស់មីយ៉ាន់ម៉ា គឺជាកត្តាជំរុញចម្បងមួយនៃការធ្វើចំណាកស្រុកបន្ទាប់ពីរដ្ឋប្រហារឆ្នាំ ២០២១ ដែលបង្កើតឱ្យមាន “របត់នៃការធ្វើចំណាកស្រុកមីយ៉ាន់ម៉ា” ខណៈដែលចលនារបស់ប្រជាជននៅខាងក្នុង និងខាងក្រៅប្រទេសបានកើនឡើងយ៉ាងលឿន។^[1] ការបោះបង់ចោលទីលំនៅមានទាំងលក្ខណៈក្នុងស្រុក និងឆ្លងដែន ដែលនាំឱ្យមានតម្រូវការមនុស្សធម៌យ៉ាងខ្លាំងក្លា។ យោងតាមទិន្នន័យរបស់ឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកជនភៀសខ្លួន (UNHCR) គិតត្រឹមខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០២៥ មានជនភៀសខ្លួនក្នុងស្រុកជាង ៣,៥ លាននាក់ក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងមានជនភៀសខ្លួន និងអ្នកស្វែងរកសិទ្ធិជ្រកកោនជាង ១,៥ លាននាក់ (ក្នុងនោះជាង ២៧០,០០០ នាក់បានទៅដល់ក្រោយរដ្ឋប្រហារឆ្នាំ ២០២១) នៅក្នុងប្រទេសទីបី គិតត្រឹមខែសីហា ឆ្នាំ ២០២៥។^[2]

ការចូលទៅក្នុងប្រទេសជិតខាង ទោះតាមផ្លូវច្បាប់ ឬក្នុងនាមជាជនភៀសខ្លួន ក៏បានដាក់សម្ពាធបន្ថែមលើប្រព័ន្ធសុខាភិបាល និងសង្គមកិច្ចនៅក្នុងប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះផងដែរ ជាពិសេសប្រទេសថៃ ដែលជាអ្នកជិតខាងជិតស្និទ្ធបំផុតក្នុងអាស៊ាន ដែលចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០២១ មក បានក្លាយជាម្ចាស់ផ្ទះសម្រាប់អ្នកស្វែងរកសិទ្ធិជ្រកកោន និងពលករចំណាកស្រុកយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។ ការអនុវត្តច្បាប់កាតព្វកិច្ចយោធាឆ្នាំ ២០១០ នៅដើមឆ្នាំ ២០២៤ បានធ្វើឱ្យយុវជនជាច្រើន ជាពិសេសបុរស ស្វែងរកមធ្យោបាយចាកចេញពីមីយ៉ាន់ម៉ា ដើម្បីជៀសវាងការចូលបម្រើកងទ័ពដោយបង្ខំក្នុងអំឡុងពេលមានជម្លោះ។ អ្នកផ្សេងទៀតបានចូលរួមជាមួយកងកម្លាំងតស៊ូ។^[3]

នៅដើមឆ្នាំ ២០២៥ របបយោធាបានដាក់កម្រិតលើការធ្វើដំណើរចំពោះបុរសដែលស្ថិតក្នុងវ័យត្រូវបំពេញកាតព្វកិច្ចយោធា។^[4] ចំណុចនេះបានប៉ះពាល់ដល់ការសម្រេចចិត្ត និងជម្រើសសម្រាប់អ្នកដែលមានបំណងធ្វើចំណាកស្រុកពីមីយ៉ាន់ម៉ា និងបានបង្កើនភាពងាយរងគ្រោះរបស់ពួកគេនៅក្នុងប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះ ទាក់ទងនឹងការទទួលបានការការពារតាមផ្លូវច្បាប់ និងសេវាសង្គម។ ការសម្រេចចិត្តនាពេលថ្មីៗនេះរបស់គណៈរដ្ឋមន្ត្រីថៃ ក្នុងការអនុញ្ញាតឱ្យជនភៀសខ្លួនមីយ៉ាន់ម៉ាដែលស្នាក់នៅរយៈពេលយូរ អាចធ្វើការដោយស្របច្បាប់នៅក្នុងប្រទេស គឺជាព័ត៌មានដ៏រីករាយសម្រាប់ជនចំណាកស្រុក និងជនភៀសខ្លួនជាច្រើន ហើយវាបានបង្កើតក្តីសង្ឃឹមថា គោលនយោបាយថ្មីនេះអាចនឹងត្រូវពង្រីកសម្រាប់អ្នកដែលទើបតែមកដល់ថ្មីៗថែមទៀត។^[5]

ទំនាក់ទំនងរវាងអាកាសធាតុ និងជម្លោះ

បន្ទាប់ពីរដ្ឋប្រហារ អ្នកវិភាគចាប់ផ្តើមលើកឡើងពីក្តីបារម្ភអំពីភាពងាយរងគ្រោះនៃអាកាសធាតុកាន់តែខ្លាំងរបស់មីយ៉ាន់ម៉ា ដោយព្រមានពីផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមាននៃការផ្អាកគម្រោង និងគំនិតផ្តួចផ្តើមសំខាន់ៗជាច្រើន ដែលមានគោលដៅបង្កើនភាពធន់នឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងការបង្វែរសេដ្ឋកិច្ចទៅរកឧស្សាហកម្មអាជីវកម្មធនធានធម្មជាតិ (Extractive Industries)។^[6] ការពិនិត្យស៊ីជម្រៅរបស់អ្នកជំនាញលើទំនាក់ទំនងរវាងអាកាសធាតុ និងជម្លោះក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា^[7] បានបង្ហាញថា ទោះបីជាមីយ៉ាន់ម៉ារួមចំណែកតិចតួចបំផុតដល់ការបញ្ចេញឧស្ម័នកាបូនសកលក៏ដោយ ក៏ប្រទេសនេះនៅតែងាយរងគ្រោះខ្ពស់ពីគ្រោះថ្នាក់ដែលទាក់ទងនឹងអាកាសធាតុ។

ការព្យាករណ៍ផ្អែកលើការស្រាវជ្រាវបច្ចុប្បន្នបានបង្ហាញថា ផ្នែកសំខាន់ៗនៃតំបន់កណ្តាលប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ដែលជាជម្រករបស់មនុស្ស ១២ លាននាក់ អាចនឹងមិនអាចរស់នៅបានឡើយ ដោយសារកម្ដៅខ្លាំងក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ខាងមុខ។ ជម្លោះប្រដាប់អាវុធដែលបានកើនឡើងបន្ទាប់ពីរដ្ឋប្រហារឆ្នាំ ២០២១ បានគំរាមកំហែងបន្ថែមទៀតដល់ជីវភាពរស់នៅ និងការផ្គត់ផ្គង់ស្បៀងអាហារ ហើយបានធ្វើឱ្យការដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមសន្តិសុខអាកាសធាតុមានភាពស្មុគស្មាញ។ កង្វះហិរញ្ញប្បទានអន្តរជាតិ និងបញ្ហាប្រឈមផ្នែកអភិបាលកិច្ច ក៏បានបន្ថែមទៅក្នុងវដ្តនៃអស្ថិរភាពបរិស្ថាន និងសង្គមដែលជះឥទ្ធិពលទៅវិញទៅមក។

ទោះជាយ៉ាងណា អ្នកជំនាញនៅតែមានសុទិដ្ឋិនិយមខ្លះ ចំពោះសកម្មភាពអាកាសធាតុដ៏មានប្រសិទ្ធភាព និងការកាត់បន្ថយហានិភ័យគ្រោះមហន្តរាយនាពេលអនាគតក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ដែលត្រូវដោះស្រាយនៅថ្នាក់មូលដ្ឋាន ដោយមានការចូលរួមពីសហគមន៍មូលដ្ឋាន និងជនជាតិដើមភាគតិច ដែលស្របតាមគោលការណ៍សហព័ន្ធនិយម និងនិន្នាការសកលឆ្ពោះទៅរកហិរញ្ញប្បទានអាកាសធាតុថ្នាក់មូលដ្ឋាន ជាពិសេសនៅក្នុងតំបន់ដែលរងគ្រោះដោយជម្លោះ និងភាពក្រីក្រ។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងស្ថានភាពដែលហែកហួរដោយជម្លោះបច្ចុប្បន្នរបស់មីយ៉ាន់ម៉ា ក្តីបារម្ភដែលមើលឃើញច្បាស់ និងបន្ទាន់បំផុតទាក់ទងនឹងទំនាក់ទំនងអាកាសធាតុ និងជម្លោះ គឺជុំវិញសន្តិសុខស្បៀង និងជីវភាពរស់នៅ ដោយសារគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិដែលកើតឡើងដដែលៗក្នុងកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរ បានបំផ្លាញវិស័យកសិកម្ម។ ទន្ទឹមនឹងនោះ ការទាញយកធនធានខុសច្បាប់ និងពាក់ព័ន្ធនឹងជម្លោះ អាចនឹងពន្លឿនការបំផ្លិចបំផ្លាញបរិស្ថាន និងធ្វើឱ្យភាពតានតឹងសង្គម និងជម្លោះកាន់តែស៊ីជម្រៅ។

ឧក្រិដ្ឋកម្មតាមអ៊ីនធឺណិត និងសន្តិសុខ^[8]

សន្តិសុខតាមអ៊ីនធឺណិត(Cybersecurity) ដែលជាបញ្ហាប្រឈមថ្មីសម្រាប់តំបន់ ក៏ជាបញ្ហាប្រឈមដែលកំពុងវិវត្ត និងបន្តកើតមានសម្រាប់ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាផងដែរ ដែលវាជាប់ពាក់ព័ន្ធយ៉ាងជិតស្និទ្ធទៅនឹងការកើនឡើងនៃឧក្រិដ្ឋកម្មតាមអ៊ីនធឺណិត និងប្រតិបត្តិការឆបោក (Scam) ដែលកំណត់គោលដៅ និងជ្រើសរើសពលរដ្ឋជាច្រើននៅក្នុងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងតំបន់ផ្សេងទៀត។ មីយ៉ាន់ម៉ាត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា “សម្បុក” នៃឧក្រិដ្ឋកម្មតាមអ៊ីនធឺណិតដោយសារសមត្ថភាពទន់ខ្សោយក្នុងការបង្កើត និងអនុវត្តវិធានការសន្តិសុខអ៊ីនធឺណិតឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីការពារប្រជាជន។ លើសពីនេះ ដែនកំណត់នៃច្បាប់ និងសណ្តាប់ធ្នាប់នៅក្នុង “តំបន់ប្រផេះ” តាមបណ្តោយព្រំដែនមីយ៉ាន់ម៉ាជាប់ចិន និងថៃ បានបន្ថែមទៅលើនិទណ្ឌភាព (ការរួចទោស) នៃប្រតិបត្តិការឆបោកដែលបន្តកើតមានក្នុងតំបន់ទាំងនេះ។

អាជ្ញាធរនៅមីយ៉ាន់ម៉ាបានផ្តល់សារៈសំខាន់ខ្លាំងលើការគ្រប់គ្រងសមត្ថភាពឃ្លាំមើល និងការឆ្លើយតបរបស់រដ្ឋ^[9] ក៏ដូចជាសន្តិសុខរបស់របបដឹកនាំ (ក្រោមលេសនៃសន្តិសុខជាតិ) នៅក្នុងតំបន់ដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលរបស់ខ្លួន។ តំបន់ព្រំដែនរបស់មីយ៉ាន់ម៉ា និងក្រុមប្រដាប់អាវុធជនជាតិភាគតិចមិនមែនរដ្ឋផ្សេងៗ មិនមែនជារឿងចម្លែកនោះទេចំពោះសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចខុសច្បាប់ ឬអន្តរកម្មដ៏ស្មុគស្មាញ និងការផ្តល់ផលប្រយោជន៍ឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមកជាមួយបុគ្គលិកកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធមីយ៉ាន់ម៉ា។ សកម្មភាពទាំងនេះបានបន្តកើតមាន ទោះបីជាស្ថិតក្នុងអំឡុងពេលរដ្ឋប្រហារឆ្នាំ ២០២១ និងការរីករាលដាលនៃជំងឺ កូវីដ-១៩ ក៏ដោយ។ អស្ថិរភាពនយោបាយបច្ចុប្បន្ននៅមីយ៉ាន់ម៉ា បានបង្កើនគម្លាតរវាងបទប្បញ្ញត្តិនៅលើក្រដាស និងតថភាពជាក់ស្តែងនៅលើដី។ ការបែងចែកការគ្រប់គ្រងទឹកដីក្នុងតំបន់ជម្លោះ និងតំបន់ជាយដែន បង្ហាញពីការលើកទឹកចិត្ត និងតួនាទីខុសៗគ្នានៃតួអង្គសន្តិសុខ ចាប់ពីអ្នកដែលប្រឆាំងនឹងយោធាមីយ៉ាន់ម៉ា រហូតដល់អ្នកដែលគាំទ្រយោធាយ៉ាងសកម្ម។ ស្ថានភាពបែបនេះបង្ហាញថា គ្រោះថ្នាក់សន្តិសុខអ៊ីនធឺណិត ដែលកំពុងកើនឡើងពីតំបន់ព្រំដែនមីយ៉ាន់ម៉ា កំពុងក្លាយជាបញ្ហាវដ្តដែលកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើងដោយសារអស្ថិរភាពនយោបាយ និងអភិបាលកិច្ច ឬសមត្ថភាពអនុវត្តច្បាប់ទន់ខ្សោយ។

ទំនាក់ទំនងរវាងគ្រឿងញៀន និងជម្លោះ

មុនពេលមានប្រតិបត្តិការឆបោក និងឧក្រិដ្ឋកម្មតាមអ៊ីនធឺណិត  បញ្ហាប្រឈមឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែនចម្បងដែលពាក់ព័ន្ធនឹងមីយ៉ាន់ម៉ា គឺការផលិត និងការជួញដូរគ្រឿងញៀន។ កេរ្តិ៍ឈ្មោះអាស្រូវរបស់មីយ៉ាន់ម៉ាក្នុងនាមជាមជ្ឈមណ្ឌលផលិតគ្រឿងញៀន មានតាំងពីកេរដំណែលសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ ដែលនាំឱ្យមានការលេចឡើងនូវតំបន់ “ត្រីកោណមាស”^[10] ដែលជាឈ្មោះតំណាងឱ្យពាណិជ្ជកម្មគ្រឿងញៀនខុសច្បាប់សម្រាប់ផ្តល់មូលនិធិដល់សកម្មភាព និងប្រតិបត្តិការនៃក្រុមប្រដាប់អាវុធមិនមែនរដ្ឋ ក្នុងតំបន់ដែលមានការគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋតិចតួចបំផុត។ ការឃុបឃិតជាមួយរបបផ្តាច់ការដែលស្វែងរកលាភសក្ការៈ តាមរយៈការចរចាឈប់បាញ់ដែលផ្តោតលើ “សន្តិភាពអវិជ្ជមាន” (ការមិនបាញ់គ្នា ប៉ុន្តែមិនមានដំណោះស្រាយយូរអង្វែង) ជាជាងសន្តិភាពវិជ្ជមាន បានធ្វើឱ្យការផលិតគ្រឿងញៀនខុសច្បាប់បន្តកើតមាន រហូតដល់ថ្នាក់មីយ៉ាន់ម៉ាត្រូវបានចុះក្នុងបញ្ជីឆ្នាំ ២០២៣ ថាជាប្រទេសដែលនាំមុខអាហ្វហ្គានីស្ថាន ក្នុងការផលិតអាភៀន។^[11]

តំបន់ត្រីកោណមាស ជាពិសេសរដ្ឋសាន (Shan State) ក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ក៏បានឃើញការកើនឡើងដែលមិនធ្លាប់មានពីមុនមកនូវការផលិត និងការជួញដូរគ្រឿងញៀនសំយោគ ជាពិសេសម៉េតំហ្វេតាមីន (Methamphetamine)។ “ការរីកលូតលាស់យ៉ាងគំហុក” នេះត្រូវបានឆ្លុះបញ្ចាំងតាមរយៈ “ចំនួនកំណត់ត្រា” នៃការរឹបអូសបានដល់ទៅ ២៣៦ តោន ដែលកើនឡើង ២៤% ធៀបនឹងឆ្នាំ ២០២៣ ហើយវាទំនងជាបានចែកចាយដល់ទីផ្សារថែមទៀតផង។^[12] ការកើនឡើងនៃអស្ថិរភាពនៅទូទាំងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាបន្ទាប់ពីរដ្ឋប្រហារឆ្នាំ ២០២១ បានផ្តល់ឱកាសកាន់តែច្រើនដល់ក្រុមឧក្រិដ្ឋជនឆ្លងដែន ក្នុងការទាញយកផលប្រយោជន៍ពីការដួលរលំនៃការអនុវត្តច្បាប់ និងតម្រូវការធនធានដែលកាន់តែខ្លាំងឡើងដើម្បីផ្តល់មូលនិធិដល់សង្គ្រាមស៊ីវិល។

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ យោធាមីយ៉ាន់ម៉ាតែងតែទម្លាក់កំហុសនៃបញ្ហាគ្រឿងញៀនខុសច្បាប់ និងឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែនផ្សេងទៀតទៅលើតំបន់ដែលគ្រប់គ្រងដោយអង្គការប្រដាប់អាវុធជនជាតិភាគតិច (EAOs) ដែលប្រឆាំងនឹងរដ្ឋ ហើយព្យាយាមបង្ហាញថាខ្លួនជាអង្គភាពដែលមានការទទួលខុសត្រូវ ដោយធ្វើការជាមួយដៃគូខាងក្រៅដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមទាំងនេះ។ អស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយ រដ្ឋបាលបន្តបន្ទាប់នៅមីយ៉ាន់ម៉ាបានចាប់ដៃគូជាមួយទីភ្នាក់ងារបង្ក្រាបគ្រឿងញៀន (DEA) របស់រដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិក និងការិយាល័យអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកគ្រឿងញៀន និងឧក្រិដ្ឋកម្ម (UNODC) លើការលុបបំបាត់គ្រឿងញៀន។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ការផលិតគ្រឿងញៀនចេញពីមីយ៉ាន់ម៉ានៅតែមានកម្រិតខ្ពស់ បើទោះបីជាមានរបាយការណ៍ថាមានការថយចុះក្នុងឆ្នាំ ២០២៤ ធៀបនឹងឆ្នាំ ២០២៣ ក៏ដោយ ប៉ុន្តែការផលិតនៅតែបន្តស្ថិតក្នុងកម្រិតខ្ពស់ដដែល បើធៀបនឹងពេលដែលការិយាល័យអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកគ្រឿងញៀន និងឧក្រិដ្ឋកម្ម (UNODC) ចាប់ផ្តើមវាស់វែងដំបូងកាលពីពីរទសវត្សរ៍មុន។^[13]

ផលវិបាកផ្នែកសន្តិសុខ ទាំងក្នុងស្រុក និងក្រៅស្រុក គឺមានភាពច្បាស់លាស់ណាស់ ពោលគឺអស្ថិរភាព និងជម្លោះគឺជាឥន្ធនៈដែលជំរុញ និងផ្តល់លទ្ធភាពដល់ការផលិត និងការជួញដូរគ្រឿងញៀន ហើយផ្ទុយមកវិញ ការជួញដូរគ្រឿងញៀនក៏ជំរុញឱ្យមានជម្លោះវិញដែរ។ កិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់របស់យោធាមីយ៉ាន់ម៉ាក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ និង ២០០០ បានផ្តល់ការលើកទឹកចិត្តផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចដល់អង្គការប្រដាប់អាវុធជនជាតិភាគតិច ជាថ្នូរនឹងការបញ្ឈប់អរិភាព។ ក្រុមទាំងនេះមួយចំនួនក៏បានចូលស្ថិតនៅក្រោមរចនាសម្ព័ន្ធបញ្ជារបស់កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធមីយ៉ាន់ម៉ាផងដែរ។ សេដ្ឋកិច្ចខុសច្បាប់ និងសក្ដានុពលអំណាចដែលកើតចេញពីកិច្ចព្រមព្រៀង “សន្តិភាពអវិជ្ជមាន” បែបនេះ នៅតែបន្តជំរុញ និងផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់ជម្លោះដែលកំពុងបន្តនៅក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាសព្វថ្ងៃនេះ។

របាយការណ៍ថ្មីៗរបស់គំនិតផ្តួចផ្តើមសកលប្រឆាំងនឹងឧក្រិដ្ឋកម្មរៀបចំឆ្លងដែន (GI-TOC) ដែលចេញផ្សាយជាផ្នែកនៃស៊េរីតាមដានសេដ្ឋកិច្ចខុសច្បាប់របស់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ បានរៀបរាប់យ៉ាងលម្អិតអំពីរបៀបដែលសេដ្ឋកិច្ចខុសច្បាប់បានជំរុញឱ្យមានការបះបោរ និងជម្លោះក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាក្នុងរយៈពេល ៦០ ឆ្នាំកន្លងមកនេះ ដែលវាបានគំរាមកំហែងដល់សន្តិសុខមនុស្សជាតិ ក៏ដូចជាក្តីបារម្ភផ្នែកសន្តិសុខ និងសន្តិភាពផ្សេងទៀតនៅក្នុងតំបន់ព្រំដែនមីយ៉ាន់ម៉ា។ របាយការណ៍ក៏បានព្រមានផងដែរថា បន្ទាប់ពីរដ្ឋប្រហារឆ្នាំ ២០២១ ការកើនឡើងនៃសេដ្ឋកិច្ចខុសច្បាប់បែបនេះ បានធ្វើឱ្យផលប្រយោជន៍ទាំងនោះកាន់តែចាក់ឫសយ៉ាងជ្រៅ រហូតដល់ថ្នាក់រាល់ការប៉ុនប៉ងណាមួយដើម្បីប្រឆាំងនឹងផលប្រយោជន៍ទាំងនោះ អាចនឹងប្រឈមហានិភ័យដល់សន្តិភាព និងស្ថិរភាពសម្រាប់ប្រទេសជាតិទាំងមូល។^[14]

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន

អាស៊ានមានយន្តការ និងការឆ្លើយតបក្នុងតំបន់ជាលក្ខណៈស្ថាប័នចំពោះបញ្ហានានា ដូចជាការធ្វើចំណាកស្រុក ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ការជួញដូរគ្រឿងញៀន និងឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែនផ្សេងទៀត។ ការធ្វើចំណាកស្រុក និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ស្ថិតក្នុងចំណោមអាទិភាពក្រោមផែនការមេនៃសហគមន៍សង្គម-វប្បធម៌អាស៊ានឆ្នាំ ២០២៥ ខណៈដែល ផែនការមេនៃសហគមន៍នយោបាយ-សន្តិសុខអាស៊ានឆ្នាំ ២០២៥ រួមមានវិធានការដោះស្រាយបញ្ហាគ្រឿងញៀន និងឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែនផ្សេងទៀត ក៏ដូចជាក្តីបារម្ភផ្នែកសន្តិសុខថ្មីៗដែលទាក់ទងនឹងឧក្រិដ្ឋកម្មតាមអ៊ីនធឺណិត ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ កាតព្វកិច្ចសម្រាប់រដ្ឋសមាជិកអាស៊ានក្នុងការអនុវត្តការប្តេជ្ញាចិត្តក្នុងតំបន់ទាំងនេះ គឺត្រូវបានសន្មតថាកើតឡើងក្នុងស្ថានភាពដែលមានស្ថិរភាពនយោបាយ និងសមត្ថភាពអភិបាលកិច្ច។ ប៉ុន្តែ អស្ថិរភាពបច្ចុប្បន្នរបស់មីយ៉ាន់ម៉ា និងទិដ្ឋភាពអភិបាលកិច្ចដ៏ផុយស្រួយ ឬការបែកបាក់គ្នានៅក្នុងប្រទេសនេះ តម្រូវឱ្យមានការពិចារណាអំពីរបៀបដែលការពិភាក្សារបស់អាស៊ាននៅក្នុងវិស័យកិច្ចសហប្រតិបត្តិការផ្សេងៗគ្នា អាចដោះស្រាយស្ថានភាពដ៏ពិសេសនេះ នៅក្នុងរដ្ឋសមាជិកដែលមិនអាចបំពេញតាមការប្តេជ្ញាចិត្តក្នុងតំបន់របស់ខ្លួនបាន។

កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងជារួមរបស់អាស៊ានក្នុងការសម្របសម្រួលដំណោះស្រាយនយោបាយសម្រាប់មីយ៉ាន់ម៉ា ក្រោមកិច្ចព្រមព្រៀងជាឯកច្ឆន្ទ ៥ ចំណុច ក៏នឹងត្រូវពិចារណាផងដែរអំពីផលប៉ះពាល់ និងមូលហេតុនៃបញ្ហាទាំងនេះដែលកើតចេញពីអស្ថិរភាពបច្ចុប្បន្នរបស់មីយ៉ាន់ម៉ា។ ដូច្នេះ ការឆ្លើយតបក្នុងតំបន់ និង/ឬទ្វេភាគីចំពោះវិបត្តិដែលកំពុងបន្តរបស់មីយ៉ាន់ម៉ាចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០២១ មក នឹងត្រូវរៀបចំឡើងដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមផ្នែកសន្តិសុខដែលកំពុងវិវឌ្ឍរបស់មីយ៉ាន់ម៉ា ដែលវាក៏កំពុងប្រកួតប្រជែងនឹងការឆ្លើយតបសន្តិសុខរួម និងការត្រៀមលក្ខណៈនៅក្នុងតំបន់ផងដែរ៕

Moe Thuzar
លោកស្រី Moe Thuzar គឺជាសហការីជាន់ខ្ពស់ និងជាអ្នកសម្របសម្រួលកម្មវិធីសិក្សាអំពីមីយ៉ាន់ម៉ា នៅវិទ្យាស្ថាន ISEAS-Yusof Ishak។

Notes – 

[1] Aung Tun, “Migration in Post-coup Myanmar: A Critical Determinant in Shaping the Country’s Future?,” ISEAS Perspective 2022/37, ISEAS-Yusof Ishak Institute, 13 April 2022. https://www.iseas.edu.sg/articles-commentaries/iseas-perspective/2022-37-migration-in-post-coup-myanmar-a-critical-determinant-in-shaping-the-countrys-future-by-aung-tun/#:~:text=Since%20Myanmar’s%20February%202021%20military,a%20%E2%80%9CMyanmar%20migration%20moment%E2%80%9D.

[2] Operational Data Portal, “Myanmar Situation,” UNHCR. https://data.unhcr.org/es/situations/myanmar.

[3] Kyi Sin and Thida, “Conscription in Myanmar is Pushing Young Men to Choose Sides,” Fulcrum,  ISEAS-Yusof Ishak Institute, 26 March 2024. https://fulcrum.sg/conscription-in-myanmar-pushing-young-men-to-choose-sides/.

[4] Democratic Voice of Burma, “Regime Imposes Travel Restrictions on Conscription Aged Men,” 31 January 2025.   https://english.dvb.no/regime-imposes-travel-restrictions-on-military-conscription-aged-men/.

[5] United Nations, “Thailand Grants Work Rights to Long-term Refugees from Myanmar, UN Welcomes Resolution,” 26 August 2025. https://news.un.org/en/story/2025/08/1165721.

[6] Aung Tun, “ Myanmar’s Climate Crisis: Damaging Policies Need Reversal,” Fulcrum,  ISEAS-Yusof Ishak Institute, 27 December 2021. https://fulcrum.sg/myanmars-climate-crisis-damaging-policies-need-reversal/.

[7] Ashley South, Conflict, Complexity & Climate Change: Emergent Federal Systems and Resilience in Post-coup Myanmar, Regional Center for Social Science and Sustainable Development, Chiang Mai University, 2021.

https://rcsd.soc.cmu.ac.th/publications/conflict-complexity-climate-change/.  

[8] ការសង្កេតនៅក្នុងផ្នែកនេះ ត្រូវបានសង្ខេបចេញពីករណីសិក្សាអំពីប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា សម្រាប់កម្មវិធីសន្តិសុខអ៊ីនធឺណិតក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ របស់មជ្ឈមណ្ឌល East-West Center។ សូមមើលអត្ថបទរបស់លោកស្រី Moe Thuzar និង Kyi Sin ដែលមានចំណងជើងថា “Cybersecurity in Myanmar: Concern across the Landscape,” East-West Center Asia Pacific Bulletin, 26 March 2025. https://www.eastwestcenter.org/publications/cybersecurity-myanmar-concern-across-landscape. See also, Moe Thuzar and Kyi Sin, “The Extraordinary Rise of Cybercrime Operations in Myanmar,” Lee Kuan Yew School of Public Policy, National University of Singapore, July 2024.

[9] Tilleke and Gibbons, “Myanmar Issues Cybersecurity Law,” 9 January 2025. https://www.tilleke.com/insights/myanmar-issues-cybersecurity-law/10/.

[10] William Mellor, “In the Golden Triangle, Long-Dead Drug Warlords Hold Visitors in Thrall,” Nikkei Asia, 14 February 2024, https://asia.nikkei.com/Editor-s-Picks/Tea-Leaves/In-the-Golden-Triangle-long-dead-drug-warlords-hold-visitors-in-thrall.

[11] Nicholas Yong, “Myanmar Overtakes Afghanistan as Top Opium Producer, BBC, 12 December 2023. https://www.bbc.com/news/world-asia-67688413.

[12] United Nations Office on Drugs and Crime Press Release, “Rise in Production and Trafficking of Synthetic Drugs from the Golden Triangle, New Report Shows,” 28 May 2025. https://www.unodc.org/unodc/en/press/releases/2025/May/rise-in-production-and-trafficking-of-synthetic-drugs-from-the-golden-triangle–new-report-shows.html.

[13] United Nations Office on Drugs and Crime Press Release, “Myanmar Remains a Leading Source of Opium and Heroin,” 12 December 2024. https://www.unodc.org/unodc/press/releases/2024/December/myanmar-remains-a-worlds-leading-source-of-opium-and-heroin.html.

[14] Alastair Macbeath, Cashing in on Conflict: Illicit Economies and the Myanmar Civil War, Global Initiative on Transnational Organised Crime, March 2025. https://globalinitiative.net/wp-content/uploads/2025/03/Alastair-MacBeath-Cashing-in-on-conflict-Illicit-economies-and-the-Myanmar-civil-war-GI-TOC-March-2025.pdf.