ការលើកតម្កើងយន្តការប្រឆាំងភេរវកម្ម ប៉ុន្តែមើលរំលងភាពមិនអត់ឱនសាសនា

Site Manager

5 hours ago

ភេរវកម្មពិតជាមានគ្រោះថ្នាក់ដល់សន្តិសុខជាតិ និងសុខដុមរមនាសង្គមនៃប្រទេសណាក៏ដោយក្នុងពិភពលោក រួមទាំងឥណ្ឌូណេស៊ីផងដែរ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ទោះបីវាជាបញ្ហាសំខាន់ក៏ដោយ ក៏ភេរវកម្មមិនមែនជាកត្តាតែមួយគត់ដែលរួមចំណែកដល់អសន្តិសុខជាតិ និងភាពមិនចុះសម្រុងក្នុងសង្គមនោះទេ។ ឥណ្ឌូណេស៊ីមិនមែនជាករណីលើកលែងនោះទេ។ ទម្រង់ជាច្រើននៃអំពើហិង្សា ទាំងពាក្យសម្តី ឬមិនមែនពាក្យសម្តី រូបវន្ត ឬនិមិត្តរូប និងនយោបាយ ឬវប្បធម៌ ដែលនៅក្រៅរង្វង់ភេរវកម្ម បានរីករាលដាលយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងប្រទេស ទាំងមុន ក្នុងអំឡុងពេល និងអ្វីដែលសំខាន់បំផុតនោះគឺបន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃប្រធានាធិបតី ស៊ូហាតូ (Suharto) ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៨។ លោក ស៊ូហាតូ (Suharto) (១៩២១-២០០៨) គឺជាមេដឹកនាំផ្តាច់ការរបស់ឥណ្ឌូណេស៊ី ដែលបានក្តោបក្តាប់ និងគ្រប់គ្រងប្រទេសអស់រយៈពេលជាងបីទសវត្សរ៍ ចាប់តាំងពីលោកបានដឹកនាំយុទ្ធនាការប្រឆាំងកុម្មុយនិស្តឆ្នាំ ១៩៦៥-១៩៦៦ និងរដ្ឋប្រហារបង្ហូរឈាម។

មានករណីអំពើហិង្សា និងជ្រុលនិយមជាច្រើននៅក្រៅភេរវកម្ម នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសង្គមសម័យទំនើបរបស់ឥណ្ឌូណេស៊ី។ ប្រភេទមួយនៃអំពើហិង្សា និងជ្រុលនិយម(រ៉ាឌីកាល់និយម)ដែលគំរាមកំហែងដល់ទំនាក់ទំនងរវាងក្រុម សុខដុមរមនាសង្គម និងការរស់នៅជាមួយគ្នាដោយសន្តិភាពនៃសង្គមចម្រុះរបស់ឥណ្ឌូណេស៊ី រួមមានភាពមិនអត់ឱន (ភាពមិនអត់ឱន) រវាងសាសនា និងអន្តរសាសនា ការគំរាមកំហែង ការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ និងការសម្លុតធ្វើបាប ជាដើម។

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ជាការគួរឱ្យសោកស្តាយ រដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌូណេស៊ីហាក់ដូចជាចាត់ទុកភេរវកម្មជាបញ្ហាធ្ងន់ធ្ងរ ខណៈពេលដែលការមើលរំលង ឬយកចិត្តទុកដាក់តិចតួចចំពោះអំពើ និងទម្រង់នៃហិង្សាសាសនា និងភាពមិនអត់ឱនសាសនា ដែលត្រូវបានបង្ហាញតាមរយៈការខ្វះខាតការគាំទ្រផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ រចនាសម្ព័ន្ធ និងស្ថាប័នពីរដ្ឋាភិបាល។ រដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌូណេស៊ីបានខិតខំប្រឹងប្រែងបង្កើតកម្មវិធី និងសកម្មភាពផ្សេងៗដើម្បីប្រឆាំង និងប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងអំពើភេរវកម្ម ការឃោសនា និងមនោគមវិជ្ជា ក៏ដូចជាការធ្វើវិបន្សាបរ៉ាឌីកាល់ (deradicalize) ដល់ភេរវករ និងជួយពួកគេឱ្យចូលរួមក្នុងសង្គមវិញ។ ប៉ុន្តែ រដ្ឋាភិបាលមិនបានចាត់វិធានការដូចគ្នាដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាភាពមិនអត់ឱននោះទេ។ ពិតណាស់ ភេរវកម្មពិតជាត្រូវដោះស្រាយឱ្យបានត្រឹមត្រូវ ប៉ុន្តែភាពមិនអត់ឱនសាសនាក៏ដូចគ្នាដែរ។

ភេរវកម្ម និងការគាំទ្រពេញទំហឹងចំពោះការប្រឆាំងភេរវកម្ម

នៅថ្ងៃទី ១២ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០០២ ឥណ្ឌូណេស៊ីបានជួបប្រទះការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅកោះបាលី ដែលជាការវាយប្រហារភេរវកម្មដ៏រន្ធត់បំផុតដែលប្រព្រឹត្តដោយជនមូស្លីមដើមកំណើតជ្វា និងម៉ាឡេស៊ី ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសម័យទំនើបនៃប្រទេសប្រជុំកោះនេះ។ គ្រាប់បែកដ៏មានឥទ្ធិពលពីរបានផ្ទុះឡើងនៅតំបន់កម្សាន្តពេលរាត្រីដ៏មមាញឹកបំផុតក្នុងតំបន់គុតា(Kuta) នៃកោះទេសចរណ៍បាលីរបស់ឥណ្ឌូណេស៊ី ដែលគេស្គាល់ថាជាកោះនៃអាទិទេព (Pulau Dewata)។ តាមសេចក្តីរាយការណ៍ ការផ្ទុះនៅកោះបាលីបានសម្លាប់មនុស្ស ២០២ នាក់ និងរបួសជាង ៣០០ នាក់ ដែលភាគច្រើនជាជនជាតិអូស្ត្រាលី បន្ទាប់មកគឺជនជាតិឥណ្ឌូណេស៊ី អង់គ្លេស និងសញ្ជាតិផ្សេងទៀត ដែលធ្វើឱ្យសោកនាដកម្មនេះក្លាយជាការវាយប្រហារភេរវកម្មដ៏ធំបំផុត មិនត្រឹមតែក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសង្គមរបស់ឥណ្ឌូណេស៊ីប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏នៅក្នុងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ផងដែរ។

The Bali Bombing memorial at the site of the original Paddy’s Pub across the road from the site of the now demolished Sari Club (to the left of this picture). Wikipedia Commons

ចាប់តាំងពីការផ្ទុះនៅកោះបាលីមក អំពើភេរវកម្មរាយប៉ាយជាច្រើន រួមទាំងការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកអត្តឃាត បានកើតឡើងនៅកន្លែងផ្សេងៗ រួមមានហ្សាការតា សូឡូ (Surakarta) ស៊ីរ៉េបោន (Cirebon) ស៊ូរ៉ាបាយ៉ា (Surabaya) ស៊ីដូអាជោ (Sidoarjo) ប៉ុនធីណាក់ (Pontianak) និងសាម៉ារីនដា (Samarinda)។ ភេរវករឥណ្ឌូណេស៊ីខ្លះមានទំនាក់ទំនងជាមួយក្រុមភេរវករអន្តរជាតិ ឬតំបន់ ដូចជាអាល់កៃដា (al-Qaeda), រដ្ឋអ៊ីស្លាម (ISIS) ឬ ចាម៉ាអះ អ៊ីស្លាមមីយ៉ះ (Jama’ah Islamiyah) ខណៈអ្នកផ្សេងទៀតមានមូលដ្ឋានក្នុងស្រុក (ឧទាហរណ៍ ផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹង Negara Islam Indonesia) ឬជាអ្នកប្រព្រឹត្តម្នាក់ឯង (Chernov-Hwang, 2018; Schulze, 2018)។

គួរកត់សម្គាល់ថា ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅកោះបាលី មិនមែនជាការវាយប្រហារភេរវកម្មលើកដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសង្គមរបស់ប្រទេសនេះទេ ទោះបីជាប្រព្រឹត្តដោយពួកអ៊ីស្លាមនិយម ឬក្រុមរ៉ាឌីកាល់ផ្សេងទៀតក៏ដោយ។ បន្ទាប់ពីឥណ្ឌូណេស៊ីទទួលបានឯករាជ្យនៅឆ្នាំ ១៩៤៥ ក្រុមរ៉ាឌីកាល់ និងបុគ្គលមកពីមជ្ឈដ្ឋានចម្រុះដែលមានផលប្រយោជន៍ មូលហេតុ និងគោលបំណងខុសៗគ្នា បានប្រព្រឹត្តការវាយប្រហារភេរវកម្មដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការបាញ់ប្រហារ ឬការបំផ្ទុះគ្រាប់បែក។ ជួនកាល អំពើភេរវកម្មក៏ត្រូវបានធ្វើឡើងដោយ “ភេរវករឯកោ” (lone wolves) ដែលគ្មានទំនាក់ទំនងជាមួយក្រុមរ៉ាឌីកាល់ណាមួយឡើយ ដោយសារហេតុផលផ្សេងៗ រួមទាំងការប្រកួតប្រជែងអាជីវកម្ម ឬការសងសឹក (Solahudin, 2013)។

នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៣ បន្ទាប់ពីការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅកោះបាលីដ៏សាហាវ រដ្ឋាភិបាលបានបង្កើតអង្គភាពប្រឆាំងភេរវកម្មមួយឈ្មោះថា Detasemen Khusus 88 (ស្គាល់ថា Densus 88 ឬកងពលតូចពិសេស ៨៨)។ ក្រោយមកក្នុងឆ្នាំ ២០១០ រដ្ឋាភិបាលបានបង្កើតទីភ្នាក់ងារជាតិប្រឆាំងភេរវកម្ម (Badan Nasional Penanggulangan Terorisme ឬ BNPT)។ លើសពីនេះ រដ្ឋាភិបាលក៏បានចេញច្បាប់ និងបទប្បញ្ញត្តិមួយចំនួនស្តីពីការហាមឃាត់ និងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងភេរវកម្ម។

អង្គភាពប្រឆាំងភេរវកម្ម (Densus 88) ដែលជាអង្គភាពវរជននៃកងកម្លាំងប្រឆាំងភេរវកម្មនៃនគរបាលជាតិឥណ្ឌូណេស៊ី (Polri) ផ្តោតលើការស៊ើបអង្កេត ការតាមប្រមាញ់ និងការដោះស្រាយបទល្មើស និងសកម្មភាពដែលពាក់ព័ន្ធនឹងភេរវកម្ម (Wibawana, 2022)។ ការបង្ការ ការបន្ធូរបន្ថយ និងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងជ្រុលនិយមហិង្សា (ពោលគឺ ភេរវកម្ម) គឺជាចំណុចផ្តោតសំខាន់របស់ អង្គភាពប្រឆាំងភេរវកម្ម (Densus 88) ចាប់តាំងពីមានការវាយប្រហារភេរវកម្មនៅកោះបាលីក្នុងឆ្នាំ ២០០២។ ចំណែកឯទីភ្នាក់ងារជាតិប្រឆាំងភេរវកម្ម (BNPT) គឺជាស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាលមិនចំនុះក្រសួងដែលមានឋានៈប្រហាក់ប្រហែលនឹងក្រសួង ដែលប្រធានរបស់វាទទួលខុសត្រូវផ្ទាល់ចំពោះប្រធានាធិបតី។

ខណៈពេលដែលយុទ្ធសាស្ត្រចម្បងរបស់ អង្គភាពប្រឆាំងភេរវកម្ម (Densus 88) ពាក់ព័ន្ធនឹងការប្រើប្រាស់ «វិធីសាស្ត្ររឹង» (ឧទាហរណ៍ ការវាយប្រហារលើជម្រកភេរវករ) យុទ្ធសាស្ត្រចម្បងរបស់ ទីភ្នាក់ងារជាតិប្រឆាំងភេរវកម្ម (BNPT) ប្រើប្រាស់ «វិធីសាស្ត្រទន់» ដើម្បីបង្ការ បន្ធូរបន្ថយ និងលុបបំបាត់ភេរវកម្មនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី តាមរយៈកម្មវិធីផ្សេងៗ រួមទាំងការបណ្តុះបណ្តាលស្តីពីវិបន្សាបរ៉ាឌីកាល់ (deradicalization) និងការប្រឆាំងរ៉ាឌីកាល់និយម។ ចាប់តាំងពីការចាប់ផ្តើមបង្កើតមក ទីភ្នាក់ងារជាតិប្រឆាំងភេរវកម្ម (BNPT) និងស្ថាប័នសម្ព័ន្ធមិត្ត បាននឹងកំពុងធ្វើសកម្មភាពយ៉ាងសកម្មក្នុងការរៀបចំសិក្ខាសាលា ការបង្រៀនជាសាធារណៈ និងសន្និសីទស្តីពីគ្រោះថ្នាក់នៃភេរវកម្ម និងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងប្រឆាំងភេរវកម្ម នៅតាមសាកលវិទ្យាល័យ ស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាល សហគ្រាសធុរកិច្ច អង្គការសង្គម និងក្លឹបយុវជន។ លើសពីនេះ ទីភ្នាក់ងារជាតិប្រឆាំងភេរវកម្ម (BNPT) ផ្តល់មូលនិធិមួយចំនួនសម្រាប់អតីតភេរវករ ដើម្បីចាប់ផ្តើមអាជីវកម្ម ជួយពួកគេស្វែងរកការងារធ្វើ និងជួយពួកគេក្នុងការធ្វើសមាហរណកម្មចូលក្នុងសង្គមវិញ។

ក្រៅពីការបង្កើត អង្គភាពប្រឆាំងភេរវកម្ម (Densus 88) និង ទីភ្នាក់ងារជាតិប្រឆាំងភេរវកម្ម (BNPT) រដ្ឋាភិបាលក៏បានចេញច្បាប់ និងបទប្បញ្ញត្តិមួយចំនួនដែលទាក់ទងនឹងភេរវកម្ម និងការប្រឆាំងភេរវកម្ម ដូចជា៖ (១) Perppu លេខ ២/២០០២ ស្តីពីការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងអំពើព្រហ្មទណ្ឌនៃភេរវកម្ម (២) UU លេខ ១៥/២០២៣ ស្តីពីការប្រយុទ្ធប្រឆាំងភេរវកម្ម (៣) ច្បាប់ (Undang-Undang) លេខ ១៧/២០១១ ស្តីពីការសម្ងាត់របស់រដ្ឋ និងតួនាទីរបស់ខ្លួនក្នុងការស្ទាក់ចាប់ និងធ្វើការឃ្លាំមើលលើរាល់ការទំនាក់ទំនងគួរឱ្យសង្ស័យដែលខ្លួនយល់ថាអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ និងគំរាមកំហែងដល់សន្តិសុខជាតិ (៤) UU លេខ ៩/២០១៣ ស្តីពីការបង្ការ និងការលុបបំបាត់អំពើព្រហ្មទណ្ឌហិរញ្ញប្បទានភេរវកម្ម និង (៥) UU លេខ ៥/២០១៨ ស្តីពីការលុបបំបាត់អំពើព្រហ្មទណ្ឌនៃភេរវកម្ម ដែលជាកំណែដែលបានកែសម្រួលពីច្បាប់ឆ្នាំ ២០០៣ (Al Qurtuby 2022, 248)។ ជាសង្ខេប ដោយជឿជាក់លើការគំរាមកំហែងនៃភេរវកម្មចំពោះសន្តិសុខជាតិ និងសុវត្ថិភាពសង្គម រដ្ឋាភិបាលកណ្តាលបានខិតខំប្រឹងប្រែងយ៉ាងខ្លាំងក្លាដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងភេរវកម្ម តាមរយៈការរួមបញ្ចូលគ្នានៃយុទ្ធសាស្ត្រ និងយុទ្ធវិធីប្រឆាំងភេរវកម្មទាំងបែបរឹង និងទន់។

ភាពមិនអត់ឱនសាសនា និងការខ្វះខាតគំនិតផ្តួចផ្តើមប្រឆាំងនឹងភាពមិនអត់ឱន

ក្រៅពីការវាយប្រហារភេរវកម្មដ៏សាហាវលើទីសាធារណៈដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ ឥណ្ឌូណេស៊ីក៏ត្រូវបានសម្គាល់ផងដែរដោយវត្តមាននៃរ៉ាឌីកាល់និយមសាសនា ចលនាប្រឆាំងនឹងពហុនិយម និងសកម្មភាពមិនអត់ឱន ដែលគំរាមកំហែងដល់ពហុភាពជាតិសាសន៍-សាសនា សន្តិភាពស៊ីវិល និងសន្តិសុខជាតិរបស់ប្រទេស។ ការដួលរលំរបស់លោក ស៊ូហាតូ (Suharto) ក៏បានបង្កឱ្យមានទម្រង់ផ្សេងៗនៃហិង្សារូបវន្ត ឬហិង្សាដោយផ្ទាល់ នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ីដែលមានពហុជាតិសាសន៍ ពហុភាសា ពហុវប្បធម៌ និងពហុសាសនា រួមមាន ប៉ុន្តែមិនកម្រិតត្រឹមតែភេរវកម្មប៉ុណ្ណោះទេ គឺមានទាំងអំពើហិង្សាដែលជំរុញដោយចលនាអបគមន៍និយម (ការចង់បំបែករដ្ឋ) សកម្មភាពមិនអត់ឱនសាសនា កុបកម្មក្នុងសហគមន៍ អំពើសម្លាប់រង្គាល (pogroms) ជីហាតនិយមហិង្សា ការកាត់ក្តីតាមទំនើងចិត្ត (vigilantism) និងនិកាយនិយមហិង្សា ដែលប្រព្រឹត្តដោយតួអង្គចម្រុះ (ក្រុមនយោបាយ ក្រុមជាតិសាសន៍ ឬក្រុមសាសនា)។

មូលនិធិ Denny JA បានរាយការណ៍ថា បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃរបប «សណ្តាប់ធ្នាប់ថ្មី» របស់លោក ស៊ូហាតូ (Suharto) មានករណីហិង្សារាងកាយ និងភាពមិនអត់ឱនប្រហែល ២,៣៩៨ ករណីនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី ដែលក្នុងនោះ ៦៥ ភាគរយមានប្រវត្តិ និងមូលហេតុទាក់ទងនឹងសាសនា (Kompas, 2020)។ ករណីខ្លះនៃអំពើហិង្សានេះត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ថាមានកម្រិតខ្ពស់បំផុត ដែលត្រូវបានសម្គាល់ដោយអ្នកស្លាប់ និងរបួសរាប់ពាន់នាក់ ដូចជាជម្លោះសហគមន៍រវាងគ្រឹស្តសាសនិក និងមូស្លីមនៅតំបន់ម៉ាលុគុ (Maluku), ស៊ូឡាវេស៊ីកណ្តាល (Central Sulawesi) និង ម៉ាលុគុខាងជើង (North Maluku ឬការវាយតប់គ្នារវាងជាតិសាសន៍ (ឧទាហរណ៍ រវាងជនជាតិ Dayak និង Madurese) នៅក្នុងតំបន់កាលីម៉ានតាន់ (Kalimantan) ខណៈករណីផ្សេងទៀតត្រូវបានចាត់ទុកថាមានកម្រិតទាបទៅមធ្យម ដែលមានចំនួនជនរងគ្រោះតិចតួច ឬគ្រាន់តែមានការខូចខាតទ្រព្យសម្បត្តិបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។ លោក Andreas Harsono សកម្មជននៃអង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស (Human Rights Watch) បានប៉ាន់ប្រមាណថា យ៉ាងហោចណាស់មានមនុស្ស ៩០,០០០ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងជម្លោះហិង្សាសហគមន៍ភាគច្រើន (មិនមែនភេរវកម្ម) ក្នុងរយៈពេលមួយទសវត្សរ៍បន្ទាប់ពីការដួលរលំរបបលោកស៊ូហាតូ (Suharto) (Harsono, 2019)។

Indonesian military forces evacuate refugees of the Ambon religious riots, the Maluku sectarian conflict, 1999. Wikipedia Commons

បើប្រៀបធៀបទៅនឹងអំពើភេរវកម្ម ដែលជាធម្មតាកើតឡើងក្នុងលក្ខណៈម្តងម្កាល និងបណ្តោះអាសន្ន អំពើនៃភាពមិនអត់ឱនវិញគឺមានលក្ខណៈរីករាលដាល និងកើតឡើងជាប្រចាំជាង។ មានករណីភាពមិនអត់ឱនសាសនាច្រើនជាងករណីភេរវកម្មឆ្ងាយណាស់។ ទោះបីជាទិន្នន័យមានការប្រែប្រួល ប៉ុន្តែយោងតាមវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវគុណធម៌សាធារណៈ (Public Virtue Research Institute) ចាប់ពីឆ្នាំ ២០០០ ដល់ឆ្នាំ ២០២០ មានករណីបំផ្ទុះគ្រាប់បែកភេរវកម្មចំនួន ៩ ករណី[1] (CNN Indonesia, 2021)។ ពិតណាស់មានទម្រង់ភេរវកម្មផ្សេងទៀត ប៉ុន្តែមិនថាជាប្រភេទភេរវកម្មណាក៏ដោយ ទិន្នន័យបានបង្ហាញថា សកម្មភាពមិនអត់ឱនសាសនា រួមទាំងការរំលោភលើសេរីភាពសាសនា (ដែលគេស្គាល់ថា Kebebasan Beragama dan Berkeyakinan ឬហៅកាត់ថា KBB) គឺមានចំនួនលើសលប់ជាងអំពើភេរវកម្មយ៉ាងខ្លាំង។

ជាឧទាហរណ៍ ក្នុងឆ្នាំ ២០២៤ តែមួយ យោងតាមវិទ្យាស្ថាន Setara ដែលជាស្ថាប័នស្រាវជ្រាវក្រៅសាកលវិទ្យាល័យដ៏ល្បីល្បាញមួយមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងហ្សាការតា បានឱ្យដឹងថា មានឧប្បត្តិហេតុនៃភាពមិនអត់ឱនសាសនា និងការបំពានសេរីភាពសាសនាចំនួន ៤៧៧ ករណី រួមមាន ការគំរាមកំហែង ការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ ការដុតឬបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិនៃសាសនាផ្សេង ការសម្លុត ការបដិសេធពិធីសក្ការបូជាសាធារណៈដែលធ្វើឡើងដោយក្រុមសាសនាជាក់លាក់ និងការបដិសេធមិនឱ្យបង្កើតទីកន្លែងសក្ការបូជា (ភាគច្រើនជាព្រះវិហារគ្រឹស្ត) ជាដើម។ ទិន្នន័យនេះបង្ហាញពីការកើនឡើងនៃករណីមិនអត់ឱន បើប្រៀបធៀបនឹងឆ្នាំមុន ដែលមានត្រឹមតែ ៣២៩ ករណីក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ (Ashfiya 2025)។

ផ្ទុយពីតួអង្គនៃអំពើភេរវកម្ម អ្នកដែលប្រព្រឹត្ត អំពើមិនអត់ឱនសាសនា ការសម្លុត ការគំរាមកំហែង និងការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ មានវិសាលភាពទូលំទូលាយជាង ដោយមកពីភ្នាក់ងារចម្រុះទាំងផ្នែករដ្ឋ (ដូចជា មន្ត្រីរដ្ឋាភិបាល ភ្នាក់ងារសន្តិសុខ សមាជិកសភា ជាដើម) និងតួអង្គមិនមែនរដ្ឋ (ដូចជា ក្រុមសាសនា សមាគមស៊ីវិល ឬមហាជនទូទៅ)។ វិទ្យាស្ថាន Setara ក៏បានកត់សម្គាល់ផងដែរថា ក្នុងឆ្នាំ ២០២៤ ប្រហែល ៣៩,៥ ភាគរយ (១៥៩ ករណី) នៃអ្នកប្រព្រឹត្តអំពើមិនអត់ឱនសាសនា និងអ្នករំលោភលើសេរីភាពសាសនា (KBB) គឺមកពីរដ្ឋាភិបាល (តួអង្គរដ្ឋ) ខណៈដែល ៦០,៥ ភាគរយ (២៤៣ ករណី) មកពីផ្នែកមិនមែនរដ្ឋាភិបាល ឬតួអង្គមិនមែនរដ្ឋ។

លើសពីនេះទៅទៀត ជនរងគ្រោះនៃភាពមិនអត់ឱនសាសនា (ទាំងមនុស្ស និងទ្រព្យសម្បត្តិ) មានភាពចម្រុះ និងស្មុគស្មាញជាងជនរងគ្រោះនៃអំពើភេរវកម្ម ផ្នែកខ្លះដោយសារតែភេរវករជាធម្មតាផ្តោតលើទីតាំងជាក់លាក់ (ដូចជា ព្រះវិហារ ប៉ុស្តិ៍នគរបាល សណ្ឋាគាររបស់ក្រុមមនុស្សជាក់លាក់ ស្ថានទូតនៃប្រទេសមួយចំនួន ឬអគារដែលតំណាងឱ្យបស្ចិមប្រទេស) និងមនុស្សជាក់លាក់ (ដូចជា ជនជាតិបស្ចិមប្រទេស បុគ្គលិកនគរបាល ឬគ្រឹស្តបរិស័ទ ជាដើម)។ ផ្ទុយទៅវិញ អ្នកប្រព្រឹត្តអំពើមិនអត់ឱនសាសនា អាចកំណត់គោលដៅលើទីតាំងណាក៏បាន (ទីសក្ការបូជា ផ្ទះសម្បែង សាលារៀន ការិយាល័យ អគារ ជាដើម) និងមនុស្សនៃសាសនាណាក៏បាន (ទាំងមូស្លីម និងមិនមែនមូស្លីមដូចគ្នា) ដែលត្រូវបានគេចោទប្រកាន់ថាមានជំនឿខុសឆ្គង ហើយពួកគេយល់ថាអាចវាយប្រហារ និងបំផ្លិចបំផ្លាញបាន។

ទោះបីជាហិង្សាសាសនា និងភាពមិនអត់ឱនបានរីករាលដាលពេញប្រទេស និងក្លាយជាបាតុភូតដែលមាននៅគ្រប់ទីកន្លែងក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ីសព្វថ្ងៃ ដែលបង្កឱ្យមានជនរងគ្រោះរាប់មិនអស់ និងការបំផ្លិចបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិមានតម្លៃជាច្រើនរបស់សហគមន៍សាសនាជាក់លាក់ក៏ដោយ ក៏ពុំទាន់មានស្ថាប័ន ឬអង្គភាពរដ្ឋាភិបាលណាមួយត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីប្រឆាំងនឹងបញ្ហានេះឡើយ។ ខុសពីករណីភេរវកម្ម ដែលរដ្ឋាភិបាល រួមជាមួយស្ថាប័ននីតិប្បញ្ញត្តិ និងកងកម្លាំងសន្តិសុខ ឆ្លើយតបយ៉ាងឆាប់រហ័សចំពោះបាតុភូតនេះដោយបង្កើតអង្គភាព និងកងវរសេនាតូចប្រឆាំងភេរវកម្មជាច្រើន ព្រមទាំងចាក់បញ្ចូលថវិកាយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ប៉ុន្តែការឆ្លើយតបរបស់រដ្ឋាភិបាលចំពោះករណីភាពមិនអត់ឱនសាសនា និងរ៉ាឌីកាល់និយមនៅទូទាំងប្រទេសប្រជុំកោះនេះ នៅតែមិនច្បាស់លាស់ និងស្រពិចស្រពិលនៅឡើយ។

រហូតមកដល់ពេលនេះ គ្មានកញ្ចប់ថវិកាសំខាន់ណាមួយត្រូវបានបែងចែកដោយរដ្ឋាភិបាល ដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងជនល្មើសនៃភាពមិនអត់ឱនសាសនា និងការបែកបាក់សង្គមនោះទេ។ រដ្ឋាភិបាលក៏មិនបានបង្កើតអង្គភាពប្រឆាំងនឹងភាពមិនអត់ឱនដែរ។ អ្វីដែលគេហៅថា វេទិកាសុខដុមរមនាអន្តរសាសនា (Forum Kerukunan Umat Beragama-FKUB) ដែលជាវេទិកាទូទាំងប្រទេសសម្រាប់សុខដុមរមនាសាសនា (បង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ២០០៦) ត្រូវបានផ្តួចផ្តើមដោយរដ្ឋាភិបាលក្នុងតំបន់ និងមេដឹកនាំសាសនាក្នុងស្រុក ផ្អែកលើបទប្បញ្ញត្តិរួមគ្នារបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ និងក្រសួងកិច្ចការសាសនា (បទបញ្ជារួមរវាងរដ្ឋមន្ត្រីលេខ ៨ និងលេខ ៩)។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ វេទិកាសុខដុមរមនាអន្តរសាសនា (FKUB) មានកញ្ចប់ថវិកាតិចតួចណាស់សម្រាប់កម្មវិធីរបស់ខ្លួន។ ខុសពីករណីភេរវកម្ម ប្រធានាធិបតីឥណ្ឌូណេស៊ីមិនបានចេញច្បាប់ជាក់លាក់ណាមួយដើម្បី “លើកកម្ពស់” ឋានៈរបស់ វេទិកាសុខដុមរមនាអន្តរសាសនា (FKUB) ឡើយ ទោះបីជាលោក Yaqut Cholil Qoumas អតីតរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងកិច្ចការសាសនា បានព្យាយាមធ្វើដូច្នោះក្នុងឆ្នាំ ២០២២ ក៏ដោយ (Andrios 2022)។

Screenshot from the Instagram page of Pusat Kerukunan Umat Beragama (the Center for Interreligious Harmony) https://www.instagram.com/pkub.kemenagri

រវាងភេរវកម្ម និងភាពមិនអត់ឱនសាសនា៖ សេចក្តីសន្និដ្ឋាន

ផ្អែកលើការរៀបរាប់ និងការវិភាគដែលបានបង្ហាញខាងលើ ការដោះស្រាយបញ្ហាភាពមិនអត់ឱនសាសនា គឺមានភាពបន្ទាន់ជាង ឬយ៉ាងហោចណាស់ក៏បន្ទាន់ស្មើនឹងបញ្ហាភេរវកម្មដែរ ដែលបញ្ហាភេរវកម្មនេះហាក់មានភាពស្ងប់ស្ងាត់ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ បន្ទាប់ពីមានការតាមប្រមាញ់យ៉ាងខ្លាំងក្លាពីសំណាក់ភ្នាក់ងាររដ្ឋ និងការរៀបចំកម្មវិធីបណ្តុះបណ្តាលយ៉ាងហ្មត់ចត់លើការស្តារនីតិសម្បទាភេរវករ វិបន្សាបរ៉ាឌីកាល់ និងការធ្វើសមាហរណកម្មដោយរដ្ឋាភិបាល។

ជាអកុសល បើទោះបីជាមានករណីភាពមិនអត់ឱនសាសនាដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ រួមទាំងការរំលោភលើសេរីភាពសាសនា (KBB) ក៏ដោយ ក៏រដ្ឋាភិបាលហាក់ដូចជាស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហានេះ ឬចាត់វិធានការត្រឹមតែមួយផ្នែក ម្តងម្កាល និងមិនមានប្រព័ន្ធច្បាស់លាស់ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាដែលកំពុងញាំញីដល់សន្តិសុខ សុវត្ថិភាព និងសុខដុមរមនារបស់ប្រទេសជាតិឡើយ។ ពិតណាស់ ក្រសួងកិច្ចការសាសនាមានមជ្ឈមណ្ឌលសម្រាប់សុខដុមរមនាអន្តរសាសនា (Pusat Kerukunan Umat Beragama) ដែលបច្ចុប្បន្នដឹកនាំដោយលោក M. Adib Abdushomad (អ្នកប្រាជ្ញដែលបានបញ្ចប់ការសិក្សានៅប្រទេសអូស្ត្រាលី) ប៉ុន្តែវាគ្រាន់តែជាអង្គភាពតូចមួយនៅក្នុងក្រសួង ដែលមានកញ្ចប់ថវិកាតិចតួច ខ្វះអំណាច និងមានតួនាទីមានកម្រិត។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លោក Abdushomad បានបង្កើតកម្មវិធីប្រកបដោយភាពច្នៃប្រឌិតទាក់ទងនឹងទំនាក់ទំនងអន្តរសាសនា សន្តិភាព និងការអត់ឱន រួមមានពានរង្វាន់សុខដុមរមនា (Harmony Award) កម្មវិធីផតខាស្តស៍ (podcasts) និងការចុះទៅដល់តំបន់ដាច់ស្រយាលជាដើម។ មជ្ឈមណ្ឌលនេះក៏បានដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់កម្មវិធីទូរស័ព្ទដៃមួយឈ្មោះថា Si-Rukun (សុខដុមរមនា) ដែលជាប្រព័ន្ធព្រមានទុកជាមុន ដើម្បីបង្ការភាពតានតឹងសង្គម និងអំពើហិង្សាដែលផ្អែកលើសាសនា។[2]

ដូច្នេះ វាដល់ពេលហើយដែលរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលត្រូវយកចិត្តទុកដាក់បន្ថែមទៀតលើការយកឈ្នះភាពមិនអត់ឱនសាសនា ស្របជាមួយបញ្ហាភេរវកម្ម ដោយផ្តល់ការគាំទ្រផ្នែករចនាសម្ព័ន្ធ ស្ថាប័ន ច្បាប់ និងហិរញ្ញវត្ថុឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងសកម្មភាពមិនអត់ឱន មិនថាផ្អែកលើសាសនា ឬមិនមែនសាសនា (ឧទាហរណ៍៖ ជាតិសាសន៍) ដើម្បីភាពប្រសើរឡើងនៃសន្តិភាព សន្តិសុខ សុវត្ថិភាព និងសុខដុមរមនារបស់ប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ីនាពេលអនាគត៕

Sumanto Al Qurtuby
គឺជាសាស្ត្រាចារ្យជាន់ខ្ពស់នៅក្នុងកម្មវិធីក្រោយឧត្តមសិក្សានៃសង្គមវិទ្យាសាសនា នៅមហាវិទ្យាល័យទេវវិទ្យា នៃសាកលវិទ្យាល័យគ្រឹស្ត Satya Wacana។

Notes –

[1] ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកភេរវកម្មទាំងនេះ រួមមានដូចជា៖ ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅកោះបាលីលើកទី១ (ឆ្នាំ២០០២), ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅសណ្ឋាគារ JW Marriot (ឆ្នាំ២០០៣), ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅកោះបាលីលើកទី២ (ឆ្នាំ២០០៥), ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅសណ្ឋាគារ Ritz Carlton (ឆ្នាំ២០០៩), ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅវិហារ Masjid Az-Dzikra ក្នុងតំបន់ Cirebon (ឆ្នាំ២០១១), ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅតំបន់ Sarinah (ឆ្នាំ២០១៦), ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅទីបញ្ជាការប៉ូលីសក្រុង Surakarta (ឆ្នាំ២០១៦), ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅតំបន់ Kampung Melayu (ឆ្នាំ២០១៧), ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅក្រុង Surabaya (ឆ្នាំ២០១៨) និងការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅតំបន់ Sidoarjo (ឆ្នាំ២០១៨) (Schulze 2018)។

[2] ការសន្ទនាតាមប្រព័ន្ធអនឡាញជាមួយលោក M. Adib Abdushomad ប្រធានមជ្ឈមណ្ឌលសម្រាប់សុខដុមរមនារវាងសាសនា នៃក្រសួងកិច្ចការសាសនា នាថ្ងៃទី២៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥។

References –

Al Qurtuby, Sumanto. 2022. Terrorism and Counter-terrorism in Saudi Arabia and Indonesia. London: Palgrave.

Andrios, Benny. 2022. “Menag: Kemenag Usulkan Perpres Pembentukan FKUB Pusat.” https://kemenag.go.id/nasional/menag-kemenag-usulkan-perpres-pembentukan-fkub-pusat-jtlwmw.

Ashfiya, Dilla Agustin Nurul. 2025. “Kasus Intoleransi di Indonesia: Jumlah, Penyebab, Pelaku, dan Contohnya.” GoodStats, 10 July. https://goodstats.id/article/intoleransi-agama-di-indonesia-HdiJw.

Chernov-Hwang, Julie. 2018. Why Terrorists Quit: The Disengagement of Indonesian Jihadists. Ithaca: Cornell University Press.

CNN Indonesia. 2021. “Daftar Kasus Ledakan Bom di Indonesia Dua Dekade Terahir,” 28 March. https://www.cnnindonesia.com/nasional/20210328150157-20-623072/daftar-kasus-ledakan-bom-di-indonesia-2-dekade-terakhir.

Harsono, Andreas. 2019. Race, Islam, and Power: Ethnic and Religious Violence in Post-Suharto Indonesia. Australia: Monash University Publishing.

Kompas. 2020. “Kasus Kekerasan yang Dipicu Masalah Keberagaman di Indonesia.” https://www.kompas.com/skola/read/2020/02/06/190000569/kasus-kekerasan-yang-dipicu-masalah-keberagaman-di-indonesia.

Robinson, Geoffrey. 1995. The Dark Side of Paradise: Political Violence in Bali. Ithaca, NY: Cornell University Press.

Schulze, Kirsten E. 2018. “The Surabaya Bombings and the Evolution of the Jihadi Threat in Indonesia.” CTC Sentinel, July, pp,1-6.

Solahudin. 2013. The Roots of Terrorism in Indonesia: from Darul Islam to Jema’ah Islamiyah. Ithaca, NY: Cornell University Press.

Wibawana, Widhia Arum. 2022. “Apa Itu Densus 88? Pengertian, Sejarah, Tugas, dan Fungsi.” Detik News, 29 October. https://news.detik.com/berita/d-6375591/apa-itu-densus-88-pengertian-sejarah-tugas-dan-fungsi.